Category Archives: Benzen-ankylbenzen

Chất tạo vị và màu cho thực phẩm

Advertisements

Kekule- Thuyết carbon 4 nối và cơ cấu benzen

"Sát thủ” benzen trong không khí


Benzen là một hợp chất hữu cơ thơm, trong điều kiện bình thường là một chất lỏng không màu, mùi dịu ngọt dễ chịu, dễ cháy. Benzen không tan trong nước, tan trong rượu.

Benzen rất độc, có khả năng gây ung thư ở người rất cao. Mối nguy hại nhất của benzen là khả năng gây bệnh bạch cầu của những người thường xuyên bị phơi nhiễm loại chất độc hại này.

Tại TP.HCM chất benzen đang phát tán trong không khí với nồng độ vượt ngưỡng cho phép rất cao. Trong ba năm qua, chất gây ô nhiễm này chưa có dấu hiệu “hạ nhiệt”.

Cứ mỗi tháng, bộ phận chuyên môn của Chi cục Bảo vệ môi trường TP.HCM lấy mẫu không khí liên tục trong mười ngày tại sáu điểm khác nhau trên toàn TP để đưa đi thử nghiệm tìm một số chất độc hại như toluen, xylen và benzen. Trong số ba chất độc hại này, ô nhiễm benzen thật sự đang âm thầm gây nguy hại cho sức khỏe cộng đồng.

Luôn vượt chuẩn

“Trong ba năm qua, tại TP.HCM chưa bao giờ nồng độ benzen trong không khí nằm ở giới hạn cho phép” – PGS.TS Nguyễn Đinh Tuấn – chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TP.HCM – vừa trưng ra biểu đồ thống kê nồng độ trong không khí của ba năm liên tục (2005-2007) vừa nói. Nồng độ chất benzen có trong không khí luôn vượt xa chuẩn giới hạn cho phép, tức vượt quá xa mức 10 microgam/m3 không khí. Ông Tuấn nói riêng năm 2007, cứ 100 lần đo đạc benzen trong không khí tại sáu điểm thì có gần 70 lần ghi nhận được nồng độ chất benzen nhảy qua rất xa ngưỡng cho phép. Có lúc benzen trong không khí vượt ngưỡng đến 10 lần, còn tình trạng vượt ngưỡng vài ba lần là chuyện không còn cá biệt.

Nồng độ benzen trung bình năm 2005-2007 tại TP.HCM (nguồn: Chi cục Bảo vệ môi trường TP.HCM) – Đồ họa: V.CƯỜNG

Một điều đáng lo hơn là người dân không cảm nhận được benzen hiện diện trong không khí. Lý do? Theo GS Chu Phạm Ngọc Sơn – chủ tịch Hội Hóa học TP.HCM, vì mức ô nhiễm của benzen dù đã vượt ngưỡng cho phép song vẫn còn nằm dưới xa nồng độ mà khứu giác của người có thể nhận biết. Do vậy, nhiều người đã hít phải benzen hằng ngày nhưng không hề hay biết. Trong khi đó, benzen vào cơ thể con người thông qua đường hô hấp, kể cả xuyên qua da, qua đường tiêu hóa…

Giải pháp nào?

Về lý thuyết, nguồn gốc chất benzen có thể “sản sinh” từ các hoạt động công nghiệp, khói thuốc lá, khói thải các phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch… Nhưng các nhà khoa học cho rằng nguồn gốc chính của benzen có trong không khí ở TP.HCM là từ xăng “tươi” có chứa thành phần benzen bị bốc hơi và từ khói thải của các phương tiện giao thông.
Ông Hồ Sĩ Thoảng – phó chủ tịch Hội đồng chính sách khoa học và công nghệ quốc gia – nói việc giảm một nửa hàm lượng benzen trong xăng đã là một sự cố gắng. Cụ thể: theo tiêu chuẩn quốc gia về xăng, hàm lượng benzen cho phép hiện nay là 2,5% thể tích (trước đây là 5%). Hiện nhiều nước sử dụng loại xăng với hàm lượng benzen chỉ 1%, thậm chí thấp hơn mức này.

Nhưng một số nghiên cứu gần đây của giới khoa học TP.HCM cho thấy nồng độ benzen rất cao ở các nơi bán xăng, trước cổng trường học, bệnh viện…, những nơi tập trung đông đúc xe cộ. Còn theo PGS.TS Nguyễn Lê Ninh – phó chủ tịch Hội Ôtô và thiết bị động lực TP, chính công suất của xe quá lớn so với nhu cầu sử dụng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường rất đáng kể vì xăng cháy không hết.

Giải pháp nào cho tình trạng ô nhiễm này? Ông Hồ Sĩ Thoảng cho rằng một trong những giải pháp tốt nhất là làm sao giảm được nhiều hơn hàm lượng benzen trong xăng. Nhiều ý kiến nhận định tỉ lệ benzen trong xăng ở mức 2,5% thể tích vẫn còn là mức cao. Ông Nguyễn Đinh Tuấn cho rằng phải tiến hành các giải pháp đồng bộ: giảm ùn tắc giao thông đô thị, kiểm soát khí thải… Song thực tế các giải pháp giảm ùn tắc giao thông và kiểm soát khí thải phương tiện giao thông ở TP.HCM trước mắt chưa thấy có những tín hiệu sáng sủa.

QUỐC THANH

http://forum.c4evn.org/showthread.php?t=1038

Benzen


Benzen C6H6 là hidrocacbon vòng thơm đơn giản nhất. Trong benzen có chứa một tập hợp vòng gồm sáu nguyên tử cacbon. Đó là nhân benzen. Năm 1865, nhà hoá học Đức Kekule (A.Kekule) đã đưa ra công thức dạng khép vòng của benzen với các liên kết đơn và đôi luân phiên nhau. Theo các giả thuyết hiện đại, sáu electron π của ba liên kết đôi trong benzen ở trạng thái liên hợp, tạo thành một hệ electron thống nhất.

Benzen được nhà vật lý Anh Farađây (M.Faraday) phát hiện ra năm 1825. Ông tách được nó từ phần ngưng của khí thắp. Năm 1833, nhà hoá lý Đức Mitselic (E. Mitcherlich) đã điều chế được benzen khi chưng khô muối canxi của axit benzoic (cho nên benzen mang tên như vậy). Chất lỏng không màu có mùi không khó chịu, độc đáo này bị đông đặc ở 5,5oC, sôi ở 80,1oC, tỷ trọng 0,8791 g/cm3, khối lượng phân tử 78,11 và công thức thực nghiệm là C6H6. Benzen tạo thành với không khí một hỗn hợp dễ nổ, dễ trộn với ete, xăng và các dung môi hữu cơ khác, tạo thành với nước một hỗn hợp sôi ở nhiệt độ 69,25oC.
Về thành phần, benzen thuộc loại hidrocacbon không no (dãy đồng đẳng CnH2n-6), nhưng khác với hidrocacbon thuộc dãy etylen C2H4, benzen thể hiện các tính chất vốn có của hidrocacbon no. Chẳng hạn, benzen bền vững với tác dụng của các chất oxi hoá, dễ tham gia phản ứng thế hơn là phản ứng cộng, v.v… Sỡ dĩ benzen và những hợp chất thơm khác có các tính chất đặc biệt này là vì nhân benzen tương đối bền vững đối với các phản ứng hoá học.
Người ta thu được benzen khi cốc hoá than đá, cũng như từ các hidrocacbon béo và hidrocacbon vòng no của dầu mỏ. Hiện nay, quá trình tổng hợp hoá học benzen từ hidrocacbon no và từ parafin vòng – quá trình refominh đã được đưa vào công nghiệp.
Benzen là một nguyên liệu rất quan trọng trong công nghiệp hoá chất. Những nguyên tử hidro trong benzen dễ bị thay thế bằng clo và các halogen khác, bằng các nhóm sunfo-, amino-, nitro- và các nhóm định chức khác. Clobenzen, hexaclobenzen, phenol, anilin, nitrobenzen… đấy mới chỉ là một số dẫn suất của benzen dùng trong công nghiệp hoá chất để sản xuất chất dẻo và thuốc nhuộm, bột giặt và dược phẩm, sợi nhân tạo, chất nổ, hoá chất bảo vệ thực vật, v.v… Trong phòng thí nghiệm, benzen được sử dụng rộng rãi làm dung môi. Hơi benzen độc và phải thận trọng khi làm việc với nó.

  • Theo “Từ điển bách khoa nhà hóa học trẻ tuổi”
  • Nhà xuất bản Giáo Dục Hà Nội

Chất Benzen gây bệnh ung thư vẫn được sử dụng với hàm lượng cao trong một số loại đồ uống.

Cập nhật lúc 14h07′ ngày 10/01/2008

Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Cơ quan bảo vệ môi trường (EPA) và Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) thì có 9% trong số 199 loại nước giải khát được kiểm tra có nồng độ benzene cao hơn tiêu chuẩn nồng độ Benzene 5 phần tỷ (ppb) của Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (EPA).

Các nhà nghiên cứu cho biết những sản phẩm nào chứa nồng độ benzene cao hơn tiêu chuẩn của EPA sẽ được các nhà sản xuất điều chỉnh lại công thức chế biến hoặc loại bỏ chất benzene. Các nhà nghiên cứu cho biết có một

Nghiên cứu mới nhất cho thấy chất benzene gây ưng thư vẫn được sử dụng với nồng độ cao trong một số loại đồ uống (Ảnh: Hiệp hội hóa học Mỹ)

sản phẩm đã bị đình chỉ sản xuất. Nồng độ benzene trong các sản phẩm bị bắt phải điều chỉnh sẽ là 1.1 ppb hoặc thấp hơn. Khoảng 71% các sản phẩm được kiểm tra có nồng độ benzene thấp hơn 1 ppb. Dựa trên kết quả của cuộc kiểm tra và các hoạt động của ngành công nghiệp chế biến đồ uống, FDA khẳng định rằng nồng độ benzene được phát hiện trong các sản phẩm đồ uống đã không tạo ra tâm lý quan toàn cho người tiêu dùng.Nhà nghiên cứu Patricia Nyman thuộc cơ quan FDA và các đồng nghiệp của mình chỉ ra rằng nồng độ benzene có thể được hình thành ở mức phần tỉ trong một số loại nước giải khát có chứa chất bảo quản thực phẩm, muối benzoate và axít ascorbic (Vitamin C).

Vào đầu những năm 90, ngành công nghiệp chế biến nước giải khát của Mỹ đã phát hiện ra chất benzene trong một số loại đồ uống và đã điều chỉnh công thức chế biến các sản phẩm đó. Vào năm 2005, chất benzene lại được phát hiện trong một số loại nước giải khát bởi vì các nhà sản xuất mới đã không ý thức về vấn đề này. Một vài nhà sản xuất đã bỏ thêm Vitamin C vào đồ uống nhằm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về các sản phẩm đem lại sức khỏe.

Cuộc nghiên cứu đã phát hiện ra rằng công thức chế biến, thời hạn sử dụng và điều kiện bảo quản là các yếu tố chính ảnh hưởng đến việc hình thành chất benzene. Bản báo cáo cũng đề cập đến việc phẩm định nội bộ phương pháp phân tích để xác định chất benzene trong nước giải khát của FDA.

Uyển Nhi

Theo ScienceDaily, Sở KH & CN Đồng Nai

Việt Nam: Benzen đang đe dọa sức khỏe người dân thành phố

Phương tiện cá nhân dùng xăng dầu được sử dụng nhiều ở các thành phố lớn tại Việt Nam

Các nhà khoa học đang lên tiếng về việc lượng chất benzen trong môi trường ở các TP lớn của Việt Nam cao hơn tiêu chuẩn cho phép rất nhiều lần. Hàm lượng benzen trong môi trường ở TP.HCM cao gấp 6,72 lần tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới.

Vấn đề này có thể liên quan tới chất phụ gia giá rẻ thay thế chì đang được sử dụng tại VN. Chất phụ gia này là gì mà ngành xăng dầu không cho công bố cho người tiêu dùng được biết?

Ở các nước phát triển, chì đã không còn được sử dụng làm chất phụ gia trong xăng từ những năm 70 – 80 của thế kỷ trước. Các hợp chất chứa oxygen dần được thay thế chì.

Kể từ 1/7/2001, Việt Nam cũng đã không còn sử dụng xăng pha chì. Vấn đề đặt ra là các loại xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam mà người dân đang sử dụng hằng ngày sử dụng chất phụ gia gì để thay thế chì? Và chất phụ gia này có an toàn cho con người cũng như bầu không khí?

Trong số chất phụ gia thay thế chì, thì hợp chất methylter-butyl ether (MTBE) được ưa chuộng hơn cả vì nó được sản xuất từ những sản phẩm phụ của công nghiệp chế biến dầu.

Tuy nhiên, đến cuối thập kỷ 1990, MTBE bị báo động là hợp chất có khả năng gây bệnh cho người, đặc biệt là bệnh ung thư.

Mặc dù chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về tác động của MTBE lên sức khoẻ con người, nhưng kết quả nghiên cứu trên chuột cho thấy, nếu hít thở thường xuyên MTBE sẽ dẫn đến ung thư thận, tinh hoàn và bệnh bạch cầu.

Ngoài khả năng lan toả trong môi trường, MTBE còn thấm vào đất đi vào mạch nước ngầm. MTBE là một chất không phân huỷ sinh học và có khả năng lắng đọng.

Vì vậy, một số bang ở Mỹ đã cấm sử dụng MTBE là chất phụ gia trong xăng và xu hướng cấm sử dụng hợp chất này đang lan rộng.

Vấn đề được đặt ra là các loại xăng đang sử dụng ở Việt Nam nói chung và TP Hồ Chí Minh nói riêng có sử dụng MTBE làm chất phụ gia hay không?

Theo PGS-TS Nguyễn Lê Ninh – Phó Chủ tịch thường trực Hội Ôtô và thiết bị động lực – thì cho đến hiện nay, các loại xăng ở Việt Nam sử dụng chất phụ gia gì để thay thế chì vẫn còn là một câu hỏi lớn. Bởi theo ông Ninh, công ty xăng dầu không công bố điều này.

PGS-TS Nguyễn Lê Ninh cũng dẫn một nguồn tin trên báo chí cho biết, nhiên liệu mà Việt Nam đang sử dụng là loại nhiên liệu giá rẻ, có lượng lưu huỳnh rất cao. Thậm chí là cao nhất thế giới, lượng lưu huỳnh lên đến 1.500ppm, còn đối với dầu, lượng lưu huỳnh lên đến 5.000ppm.

Trong khi đó, ở châu Âu, lượng lưu huỳnh chỉ ở mức 30ppm. Đối với lượng benzen trong xăng dầu, theo tiêu chuẩn Việt Nam năm 2000 là 5%. Trong khi đó ở châu Âu, hàm lượng benzen cho phép ở mức 1%.

Cũng theo các nhà khoa học, việc không công bố chất lượng xăng dầu là một bí mật không đáng có, bởi người tiêu dùng có quyền được biết mình đang sử dụng loại xăng nào và nó có tác hại như thế nào đối với sức khoẻ con người cũng như môi trường.

Trong khuôn khổ hội thảo chất lượng xăng dầu và ô nhiễm môi trường tổ chức ngày 17/1 vừa qua tại TP HCM, Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm công bố một kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học về tình hình ô nhiễm benzen, toluen, xylen trong không khí trên địa bàn thành phố HCM. Kết quả nghiên cứu dựa trên việc lấy mẫu trên một số trục đường giao thông chính tại thành phố.

Theo đó, nồng độ benzen trung bình là 33,6mcg/m3 không khí, cao gấp 6,72 lần tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới. Nếu dựa vào kết quả này để tính toán nguy cơ mắc bệnh bạch cầu khi phơi nhiễm benzen trong không khí cao gấp 5,4 lần giá trị chấp nhận tối đa (1mcg/m3).

Điều này đồng nghĩa với việc đã có dấu hiệu báo động ô nhiễm benzen trong không khí ven các trục đường giao thông chính của TP Hồ Chí Minh.

Cũng theo tính toán của các nhà khoa học thì cảnh sát giao thông có nguy cơ mắc bệnh bạch cầu cao gấp 540 lần so với người không bị phơi nhiễm benzen.

Hoàng Thắng (Theo Tiền Phong)

Ô nhiễm benzen là do xăng 83 pha chế trong nước

(VietNamNet)-Nồng độ benzen quá cao ở TP.HCM và cả ở các tỉnh phía Nam có thể từ các loại loại phụ gia đưa vào để pha chế xăng 83 (do một vài cơ sở ở phía nam sản xuất), chứ không phải do xăng dầu có nguồn gốc nhập khẩu.

Ông Kiều Đinh Kiểm, Trưởng Phòng Kỹ thuật Xăng dầu thuộc Tổng công ty xăng dầu Việt Nam đã tiết lộ như trên qua cuộc trao đổi với phóng viên VietNamNet.

*Tại một Hội thảo gần đây tổ chức ở TP.HCM, nhiều nhà khoa học đã báo động nồng độ benzen trong không khí cao gần gấp… 7 lần tiêu chuẩn thế giới. Mặc dù không nói thẳng ra, nhưng các ý kiến tại Hội thảo tỏ ý hoài nghi, chính xăng dầu mà ta đang sử dụng là nguồn gốc gây nên tình trạng ô nhiễm này.

Với tư cách là Trưởng Phòng Kỹ thuật Xăng dầu thuộc Tổng công ty xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), ông có đánh giá thế nào về nhận định này?

Soạn: AM 684789 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Ông Kiều Đinh Kiểm

Ông Kiều Đinh Kiểm, Trưởng Phòng Kỹ thuật Xăng dầu thuộc Tổng công ty xăng dầu Việt Nam: Hiện nay, VN đang nhập khẩu các loại xăng RON 90, RON 92 và RON 95 theo tiêu chuẩn Việt Nam – TCVN 6776: 2000. Theo tiêu chuẩn này, tỷ lệ benzen trong xăng được khống chế ở mức dưới 5% và nó hoàn toàn phù hợp với tiêu chuẩn hiện hành ở khu vực châu Á.

Tiêu chuẩn mới (TCVN 6776:2005) đã được ban hành trong năm 2005 và khống chế benzen ở mức tối đa là 2,5%. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này vẫn chưa được áp dụng bởi nếu áp dụng thì giá xăng trên thị trường sẽ tăng lên nhiều lần so với hiện nay và cũng rất khó đảm bảo nguồn cho các nhà nhập khẩu Việt Nam.

Điều mà chúng tôi trăn trở rất nhiều đó chính là xăng RON 83 được pha chế ở VN.

Từ năm 2000, khi triển khai việc bỏ xăng pha chì, Chính phủ chỉ cho phép xăng RON 83 tồn tại tạm thời từ 1-2 năm để các nhà sản xuất kịp thay đổi công nghệ.

Tuy nhiên, đến nay đã hơn 5 năm xăng RON 83 vẫn chưa được loại bỏ cho dù Petrolimex đã nhiều lần kiến nghị.

Trong một hội nghị liên tịch giữa Bộ Thương Mại và Bộ Khoa học-Công nghệ (lúc đó còn là Bộ Khoa học-Công nghệ và Môi trường) đã thống nhất kiến nghị Chính phủ chậm nhất tới ngày 1/1/2006 sẽ chính thức phải loại bỏ xăng RON 83. Mặc dù vậy, cho tới nay chưa có một cơ quan nào đứng ra chịu trách nhiệm loại bỏ loại xăng này trên thị trường.

Tính năng sử dụng của xăng RON 83 do VN pha chế hiện không còn phù hợp vì đa phần các loại ôtô, xe máy hiện nay đều có tỷ số nén cao, nếu vẫn tiếp tục phải sử dụng xăng RON 83 thì sẽ gây hư hại động cơ. Ngoài ra, nó còn có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Nguyên nhân là xăng RON 83 hiện nay ở VN được sản xuất chủ yếu từ khí đồng hành condensate của VN. Trị số ốc tan của loại khí này chỉ đạt mức tối đa 60-65 RON. Muốn nâng trị số ốc tan lên 83 RON thì phải pha nó với các loại xăng nguyên liệu có trị số ốc tan cao (từ 95 đến 100RON), làm giá đội lên nhiều lần so với hiện nay hoặc pha với các loại phụ gia khác nhau như MTBE (thuộc nhóm phu gia có chứa oxy), các hợp chất có chứa mangan, benzen, sắt, cồn… Nếu pha với phụ gia thì hàm lượng phụ gia đưa vào phải rất cao, do vậy ô nhiễm do phụ gia xảy ra sẽ là tất yếu.

Hiện có một vài cơ sở sản xuất kinh doanh dầu khi ở phía Nam vẫn đang được Chính phủ cho phép sản xuất loại xăng RON 83 này (thuộc Sài Gòn Petro và Petro Việt Nam) và phần lớn xăng RON 83 sau khi được pha chế đều tập trung lưu thông ở miền Nam. Thực ra xăng 83 được bán dưới tên gọi xăng ROM 83 là rất ít vì không mấy người mua. Nhưng do siêu lợi nhuận nên không ít tổng đại lý hoặc các đại lý đã mua xăng RON 83 về để pha thành xăng 90, 92 để bán, thậm chí bán thẳng xăng RON 83 nhưng dưới tên khác…

Về mặt thương mại thì đây là hành động gian lận.

Về mặt môi trường, nếu vẫn để xăng RON 83 này tồn tại thì nguy cơ gây ô nhiễm lớn do các loại phụ gia độc hại là có thật.

Theo quan điểm của tôi, một trong những nguồn gốc chính của ô nhiễm không khí do xăng dầu hiện nay ở TP.HCM và các tỉnh phía nam là xăng 83 pha chế ở VN, không phải xăng nhập khẩu.

Để ngăn chặn tình trạng này, cách tốt nhất là sớm ngừng sản xuất và lưu thông xăng 83.

*Như vậy, theo ông, xăng 83 do một vài cơ sở trong nước đang sản xuất là một trong những nguồn gốc gây ô nhiễm môi trường… Nhưng không chỉ có benzen, các nhà khoa học còn nghi ngờ chính một số chất phụ gia trong xăng dầu nhập khẩu cũng độc hại không kém.

Trong xăng thì phụ gia nào cũng độc… Tuy nhiên cấp độ có thể khác nhau.

* Người ta không rõ, phụ gia đang có trong xăng dầu nhập khẩu là chất gì. Ông có thể cho biết rõ tên chất phụ gia đó, được không?

Xăng nhập khẩu hiện sử dụng methylter-butyl ether (MTBE), benzen và các phụ gia khác để thay thế chì…

*MTBE là chất phụ gia trong xăng dầu nhưng đã bị một số bang ở Mỹ cấm sử dụng do nguy cơ gây ung thư?

-MTBE là một trong các hợp chất chứa oxy và cả thế giới vẫn đang dùng loại phụ gia này, ngoại trừ một bang của Mỹ. Vấn đề là phải duy trì hàm lượng nó là bao nhiêu.

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6776:2000 không quy định hàm lượng phụ gia là các hợp chất chứa oxy.

Tuy nhiên, TCVN6776:2005 quy định phụ gia này ở mức 2,7% sau khi nghiên cứu tiêu chuẩn của các nước khác trên thế giới.

Các cuộc kiểm tra xăng nhập khẩu của chúng tôi cho thấy hàm lượng các hợp chất chứa oxy dao động từ 2,5 tới 3%. Nếu kiểm tra phát hiện phụ gia đó vượt ngưỡng này, chúng tôi sẽ từ chối nhận hàng.

*Vậy tới khi nào thì Petrolimex mới áp dụng tiêu chuẩn 2005?

-Chúng tôi sẽ cố gắng thực hiện theo chỉ đạo của Nhà nước, tôi nghĩ sớm nhất cũng phải từ ngày 1/1/2007 sẽ áp dụng tiêu chuẩn này. Lúc đó, giá xăng trên thị trường sẽ tăng rất cao và chúng tôi phải báo cáo để Chính phủ xem xét.

-Xin cảm ơn ông!

Minh Sơn (thực hiện)